ابو القاسم سلطانى
155
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
آن حلتيت است اطلاق مىگردد ( 1 * ) و ابن بيطار نيز مىنويسد برخى از اطباء گويند كه انجدان برگ شجره الحلتيت است كه حلتيت صمغ و محروث ريشه آن است ( 2 * ) . به هر جهت در طب سنتى دانه و برگ گياهى با نام علمى آمده در صدر به نام انجدان سياه يا اسود ، اولئوگم رزين گياه به نام حلتيت يا حليتت منتن ( انقوزه ) و ريشه آن به نام محروث يا اشترغاز ( 3 * ) ناميده شده است كه در غالب كتب سنتى با عناوين مجزا آمدهاند . اما انجدان سفيد دانههاى گياه Heraclium persicum Desf et Fisher مىباشد كه شرح آن بعدا خواهد آمد . مشخصات گياه : گياهى است علفى ، بزرگ ، چند ساله از خانواده چتريان ، ساقه در چند سال اول قابل رويت نمىباشد . از سال چهارم ساقه گوشتدار از وسط برگهاى گسترده روى زمين ظاهر شده و تا ارتفاع 5 / 3 - 2 متر مىرسد . ساقه راست ، توخالى ، قوى ، خشن ، برگها بسيار بريده و غبارآلوده ، برگهاى ساقه بدون دمبرگ ، بزرگ گوشتدار به طول 60 - 50 سانتيمتر منقسم و دندانهدار است . گل زردرنگ بطور گروهى به صورت چتر مركب در انتهاى ساقه قرار دارد . ميوه دو فندقه و قهوهاىرنگ است . از قاعده ساقه و ريشه ضخيم گياه بر اثر تيغ زدن شيره شيرىرنگى خارج مىشود اين اولئوگم رزين در طب سنتى به نام حلتيت و امروزه انقوزه ناميده مىشود و در بازار تجارت به دو نوع اشكى مرغوب و تودهاى غير مرغوب عرضه مىگردد . پراكندگى : گياه بومى ايران ، افغانستان ، پنجاب ، كشمير و در ايران در كرمان بين شهداد و كرمان ، فارس 65 كيلومترى لار به جهرم ، خراسان و بلوچستان رويش دارد . تاريخچه و موارد مصرف آن در طب سنتى : گياه و اولئوگم رزين آن را از زمانهاى بسيار دور مىشناختهاند . به سنسكريت Huingu و Sulanasan ناميده شده و در قرن هفتم پيش از ميلاد " شاراكاسا مهيتا " هندى عقيده داشت كه بهترين داروى ضد نفخ است ، اولئوگم رزين گياه به سريانى حلتيتا و به پارسى قديم انگزد و به يونانى Silphion ناميده شده است . ديوسكوريد ذيل سيلفيون Silphion كه حنين آن را به شجره الانجدان تفسير نموده است مىنويسد : محل رويش گياه سوريه ، ارمنستان ، ايران و ليبى مىباشد . ريشه آن گرم و نفاخ ، خشككننده و مضر مثانه است . مخلوط آن با موم و روغن زيتون در خنازير و دملها و ضماد كردن مخلوط آن با روغن زيتون در كبودى زير چشم و با روغن ايرسا يا روغن حنا در